Prekonsepsiyonel Danışmanlık
Gebelik planlamadan önce yapılması gereken hazırlıklar
Neden Önemli?
Prekonsepsiyonel bakım, gebelik planlamadan en az 3 ay önce başlaması gereken kapsamlı bir değerlendirme ve hazırlık sürecidir. Amaç, anne ve bebek sağlığını optimize etmek, önlenebilir komplikasyonları azaltmak ve sağlıklı bir gebelik için zemin hazırlamaktır.
ACOG Önerisi: Tüm üreme çağındaki kadınlara her sağlık muayenesinde gebelik niyeti sorulmalı ve prekonsepsiyonel danışmanlık sunulmalıdır.
Temel Müdahaleler
Folik Asit Desteği
Nöral tüp defektlerini (NTD) önlemek için gebelikten en az 1 ay önce başlanmalı ve gebeliğin ilk 12 haftasına kadar devam edilmelidir.
Standart Doz
Tüm kadınlar için: 400-800 mcg/gün
Yüksek Risk Grubu
NTD öyküsü varsa: 4 mg/gün
(Önceki NTD'li bebek, antiepileptik kullanımı, obezite)
Aşı Durumu Değerlendirmesi
Gebelik Öncesi Yapılması Gerekenler
- • Kızamık-Kızamıkçık-Kabakulak (MMR): Bağışıklık yoksa aşılanmalı, sonra 1 ay gebelikten kaçınılmalı
- • Varicella (Suçiçeği): Bağışıklık yoksa aşılanmalı, sonra 1 ay gebelikten kaçınılmalı
- • Hepatit B: Risk faktörü varsa aşılanmalı
Gebelikte Önerilen Aşılar
- • Tdap (Difteri-Boğmaca-Tetanoz): Her gebelikte 27-36. haftalarda
- • İnfluenza: Grip sezonunda
- • COVID-19: Güncel önerilere göre
- • RSV: 32-36. haftalarda (Eylül-Ocak aylarında)
Kronik Hastalık Yönetimi
Diyabet
- • HbA1c <6.5% (ideal) veya <7% hedeflenmeli
- • Retinopati, nefropati, nöropati taraması yapılmalı
- • ACE inhibitörleri ve statinler kesilmeli
- • Folik asit 4 mg/gün başlanmalı
Hipertansiyon
- • Hedef kan basıncı <140/90 mmHg
- • ACE inhibitörleri, ARB'ler ve diüretikler kesilmeli
- • Güvenli alternatifler: Labetalol, Nifedipin, Metildopa
- • Böbrek fonksiyonları ve proteinüri değerlendirilmeli
Epilepsi
- • Monoterapi ve en düşük etkili doz hedeflenmeli
- • Valproat'tan kaçınılmalı (nöral tüp defekti riski)
- • Folik asit 4 mg/gün başlanmalı
- • Tercih edilen ilaçlar: Lamotrijin, Levetirasetam
Tiroid Hastalıkları
- • Hipotiroidi: TSH <2.5 mIU/L hedeflenmeli
- • Levotiroksin dozu gebelikte %25-50 artırılmalı
- • Hipertiroidi: Gebelik öncesi kontrol altına alınmalı
İlaç Değerlendirmesi
Gebelikte Kontrendike İlaçlar
Kesinlikle Kaçınılması Gerekenler
- • İzotretinoin (ciddi teratojen)
- • Warfarin (özellikle 1. trimester)
- • Valproik asit (nöral tüp defekti)
- • Metotrexat
- • ACE inhibitörleri / ARB'ler
- • Statinler
Dikkatli Kullanılması Gerekenler
- • NSAİİ'ler (3. trimesterde kaçınılmalı)
- • Antidepresanlar (bireysel değerlendirme)
- • Antiepileptikler (monoterapi tercih)
- • Tiyonamidler (PTU 1. trimester)
Yaşam Tarzı Değişiklikleri
🚭 Sigara ve Alkol
- • Sigara tamamen bırakılmalı
- • Alkol kullanımı kesilmeli
- • Pasif sigara maruziyetinden kaçınılmalı
- • Bağımlılık tedavisi desteği sunulmalı
⚖️ Kilo Yönetimi
- • İdeal BMI: 18.5-24.9 kg/m²
- • Obezite: GDM, preeklampsi, sezaryen riski artışı
- • Düşük kilo: SGA bebek, preterm doğum riski
- • Dengeli beslenme ve egzersiz önerilmeli
🥗 Beslenme
- • Folik asit zengin gıdalar (yeşil yapraklı sebzeler)
- • Demir içeren gıdalar (kırmızı et, baklagiller)
- • Kafein: <200 mg/gün (2 fincan kahve)
- • Kaçınılması gerekenler: Çiğ et, çiğ yumurta, bazı peynirler
🏃♀️ Egzersiz
- • Haftada en az 150 dakika orta yoğunluklu aktivite
- • Yürüyüş, yüzme, yoga gibi aktiviteler önerilir
- • Kontakt sporlardan kaçınılmalı
- • Düzenli egzersiz GDM riskini azaltır
Genetik Danışmanlık
Genetik Danışmanlık Endikasyonları
- • İleri anne yaşı (≥35 yaş)
- • Ailede genetik hastalık öyküsü
- • Tekrarlayan düşük öyküsü (≥2)
- • Önceki gebelikte kromozom anomalisi
- • Akraba evliliği
- • Etnik köken taşıyıcılık taraması (Talasemi, orak hücre, Tay-Sachs)
Taşıyıcı Taraması
Etnik köken ve aile öyküsüne göre taşıyıcı taraması önerilmelidir. Tüm çiftlere kistik fibrozis ve spinal müsküler atrofi (SMA) taşıyıcı taraması önerilmektedir.
Laboratuvar Tetkikleri
Rutin Tetkikler
- • Tam kan sayımı (CBC)
- • Kan grubu ve Rh faktörü
- • Rubella IgG
- • Hepatit B yüzey antijeni
- • HIV taraması
- • Sifiliz taraması (VDRL/RPR)
- • İdrar tahlili ve kültürü
- • Pap smear (güncel değilse)
Risk Faktörüne Göre
- • TSH (tiroid semptomları varsa)
- • Açlık kan şekeri / HbA1c (obezite, DM öyküsü)
- • Varicella IgG (öykü belirsizse)
- • CMV IgG (sağlık çalışanları, kreş)
- • Toksoplazma IgG (kedi teması)
- • Hemoglobin elektroforezi (etnik köken)
- • Vitamin D düzeyi
Özet Kontrol Listesi
Gebelikten 1-3 Ay Önce
- ☐ Folik asit başla (400-800 mcg/gün)
- ☐ Sigara ve alkolü bırak
- ☐ Aşıları kontrol et (MMR, Varicella)
- ☐ Kronik hastalık tedavisini optimize et
- ☐ İlaçları gözden geçir
- ☐ İdeal kiloya ulaşmaya çalış
Değerlendirmeler
- ☐ Kan grubu ve Rh faktörü
- ☐ Rubella bağışıklığı
- ☐ Hepatit B ve HIV taraması
- ☐ Pap smear (güncel değilse)
- ☐ Genetik danışmanlık (endike ise)
- ☐ Diş muayenesi
Kaynak: ACOG Committee Opinion, UpToDate "The prepregnancy office visit", CDC Preconception Health Guidelines