Birinci Trimester
0 - 13+6 Hafta: Organogenez ve kritik gelişim dönemi
Genel Bakış
Birinci trimester, son adet tarihinden (SAT) itibaren ilk 13 hafta 6 günü kapsar. Bu dönemde embriyo implante olur, tüm temel organlar oluşmaya başlar ve gebeliğin devamı için kritik süreçler gerçekleşir.
Kritik Dönem: Organogenez (organ oluşumu) 3-8. haftalar arasında gerçekleşir. Bu dönemde teratojenlere (zararlı maddelere) maruziyet konjenital anomali riskini artırır.
Birinci Trimester Özet Görsel
Hafta Hafta Gelişim
4. Hafta
- • İmplantasyon tamamlanır
- • Embriyo yaklaşık 2 mm
- • hCG yükselmeye başlar
- • Gebelik testi pozitifleşir
5-6. Hafta
- • Gestasyonel kese USG'de görülür
- • Yolk kesesi oluşur
- • Kalp atışı başlar (6. hafta, ~100-120 atım/dk)
- • Nöral tüp kapanmaya başlar
7-8. Hafta
- • Embriyo ~15-20 mm (CRL)
- • Kol ve bacak tomurcukları belirginleşir
- • Yüz şekillenir (göz, kulak, burun)
- • Beyin hızla gelişir
- • Kalp atımı 150-170/dk
9-10. Hafta
- • Embriyonik dönem sona erer, fetal dönem başlar
- • Parmaklar ayrışır
- • Dış genital organlar gelişmeye başlar
- • Hareketler başlar (USG'de görülebilir)
11-13. Hafta
- • CRL: 45-84 mm
- • Ense kalınlığı (NT) ölçümü yapılır
- • Nazal kemik değerlendirilir
- • Tüm organlar oluşmuştur, olgunlaşma devam eder
- • Düşük riski belirgin şekilde azalır
Yaygın Belirtiler
Bulantı ve Kusma
Gebelerin %70-80'inde görülür. Genellikle 6. haftada başlar, 12-14. haftada düzelir. Hiperemezis gravidarum (%1-3) daha şiddetli formudur.
Yorgunluk
Progesteron artışı ve metabolik değişikliklere bağlı olarak belirgin yorgunluk hissedilir.
Göğüs Hassasiyeti
Hormonal değişikliklere bağlı meme hassasiyeti ve büyümesi yaşanır.
Sık İdrara Çıkma
Büyüyen uterusun mesaneye baskısı ve artmış böbrek kan akımına bağlıdır.
Koku Hassasiyeti
Belirli kokulara karşı aşırı duyarlılık veya tiksinti gelişebilir.
Duygudurum Değişiklikleri
Hormonal dalgalanmalara bağlı duygusal değişimler normaldir.
Tarama ve Testler
İlk Muayene Tetkikleri
- • Tam kan sayımı (CBC)
- • Kan grubu ve Rh faktörü
- • İndirekt Coombs testi
- • Açlık kan şekeri
- • Rubella IgG
- • Hepatit B yüzey antijeni
- • HIV taraması
- • Sifiliz (VDRL/RPR)
- • İdrar tetkiki ve kültürü
- • TSH (risk faktörü varsa)
11-14 Hafta Taraması (Kombine Test)
Amaç: Down sendromu ve diğer kromozom anomalileri için risk değerlendirmesi
USG Parametreleri
- • Ense kalınlığı (NT): Normal <3 mm
- • Nazal kemik varlığı
- • Triküspit akım
- • Duktus venosus akımı
Biyokimyasal Belirteçler
- • PAPP-A (Gebelikle ilişkili plazma protein A)
- • Serbest β-hCG
Tespit oranı: Down sendromu için %85-90, %5 yanlış pozitiflik oranı ile
Hücre Dışı DNA Testi (cfDNA/NIPT)
Anne kanında dolaşan fetal DNA parçalarını analiz ederek kromozom anomalilerini değerlendirir.
- • Tespit oranı: Trizomi 21 için >99%
- • Zamanlama: 10. haftadan sonra yapılabilir
- • Tarama testidir, tanısal değildir
- • Pozitif sonuç amniyosentez/CVS ile doğrulanmalı
İlaç ve Takviyeler
Önerilen Takviyeler
- ✓ Folik asit: 400-800 mcg/gün (NTD öyküsü varsa 4 mg)
- ✓ Prenatal vitamin: Demir, D vitamini içeren
- ✓ İyot: Günde 150-220 mcg
Kaçınılması Gerekenler
- ✗ Alkol: Güvenli doz yoktur
- ✗ Sigara: Tamamen bırakılmalı
- ✗ Teratojenik ilaçlar: İzotretinoin, valproat, warfarin vb.
- ✗ Yüksek doz A vitamini: >10,000 IU/gün
Uyarı Belirtileri
Aşağıdaki belirtiler görüldüğünde derhal sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır:
- ⚠️ Vajinal kanama
- ⚠️ Şiddetli karın ağrısı veya kramplar
- ⚠️ Yüksek ateş (>38°C)
- ⚠️ Şiddetli kusma, hiçbir şey yiyememe
- ⚠️ İdrar yaparken yanma
- ⚠️ Baş dönmesi, bayılma hissi
Özet: Yapılması Gerekenler
- ☐ Folik asit başla (en erken dönemde)
- ☐ İlk prenatal vizit ve tetkikler
- ☐ Sigara ve alkolü bırak
- ☐ İlaç kullanımını gözden geçir
- ☐ 11-14 hafta taraması yaptır
- ☐ Dengeli beslen
- ☐ Yeterli uyku ve dinlenme
- ☐ Hafif egzersiz (kontrendikasyon yoksa)
Kaynaklar: ACOG Guidelines, UpToDate "Prenatal care: Initial assessment", "First trimester combined test for screening for Down syndrome"