Gebelikte İlaç Kullanım Rehberi
Önemli: Gebelikte herhangi bir ilaç kullanmadan önce mutlaka doktorunuza danışın. Bu rehber genel bilgi amaçlıdır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez.
FDA Gebelik Kategorileri (Eski Sistem)
FDA 2015'te kategori sistemini kaldırmış olsa da, birçok kaynak hala bu sisteme atıfta bulunmaktadır. Yeni sistem daha detaylı risk-fayda analizleri içermektedir.
Kategori A - En Güvenli
İnsanlarda yapılan kontrollü çalışmalarda fetüs için risk gösterilmemiştir.
Örnekler: Folik asit, Levotiroksin (uygun dozda), Bazı vitaminler
Kategori B - Genellikle Güvenli
Hayvan çalışmalarında risk gösterilmemiş veya hayvan çalışmalarında risk gösterilmiş ancak insanlarda risk doğrulanmamıştır.
Örnekler: Parasetamol (Asetaminofen), Metoklopramid, Penisilinler, Sefalosporinler, İnsülin
Kategori C - Dikkatli Kullanım
Hayvan çalışmalarında advers etkiler gösterilmiş, insanlarda yeterli çalışma yoktur. Yarar riskten fazlaysa kullanılabilir.
Örnekler: Omeprazol, Tramadol, Flukonazol, Bazı antidepresanlar
Kategori D - Kanıtlanmış Risk
İnsanlarda fetal risk kanıtlanmıştır, ancak yaşamı tehdit eden durumlarda veya alternatif yoksa kullanılabilir.
Örnekler: Fenitoin, Valproik asit, Bazı kemoterapötikler, Lityum
Kategori X - Kontrendike
Fetal anomali riski kesin olarak gösterilmiştir. Gebelikte kesinlikle kullanılmamalıdır.
Örnekler: İzotretinoin (Roaccutane), Warfarin, Metotreksat, Statinler, Misoprostol
Gebelikte Genellikle Güvenli Kabul Edilen İlaçlar
| Durum | Önerilen İlaçlar |
|---|---|
| Ağrı / Ateş | Parasetamol (Asetaminofen) |
| Bulantı / Kusma | Vitamin B6, Doksizin, Ondansetron (2. trimester sonrası) |
| Mide Yanması | Antasitler (Kalsiyum/Magnezyum bazlı), Famotidin, Ranitidin |
| Kabızlık | Lif takviyeleri, Laktuloz, Polietilen glikol |
| Alerji | Loratadin, Setirizin (2. trimester sonrası tercih) |
| Öksürük / Soğuk Algınlığı | Dekstrometorfan (kısa süreli), Bal-limon, Buhar |
| Enfeksiyonlar | Penisilinler, Sefalosporinler, Eritromisin, Azitromisin |
Gebelikte Kaçınılması Gereken İlaçlar
Kesinlikle Kontrendike
- • İzotretinoin (Roaccutane) - Ağır malformasyonlar
- • Warfarin - Warfarin embriyopatisi (1. trimester)
- • Metotreksat - Abortifasyen ve teratojen
- • Statinler - Fetal gelişim bozuklukları
- • Talidomid - Ekstremite malformasyonları
Dikkatli Olunması Gerekenler
- • NSAİİ'ler (İbuprofen, Naproksen) - 3. trimesterde kaçının
- • ACE inhibitörleri - 2-3. trimester kontrendike
- • Tetrasiklinler - Diş ve kemik anomalileri
- • Fluorokinolonlar - Kıkırdak hasarı riski
- • Benzodiazepinler - Yenidoğan yoksunluğu
Trimestere Göre İlaç Riskleri
1. Trimester (0-13 hafta)
Organogenez dönemi - En kritik dönem. Majör malformasyon riski en yüksek.
İlaç kullanımında en dikkatli olunması gereken dönem.
2. Trimester (14-27 hafta)
Organ gelişimi devam eder. Bazı ilaçlar nörolojik gelişimi etkileyebilir.
Göreceli olarak daha güvenli dönem.
3. Trimester (28-40 hafta)
Büyüme dönemi. Bazı ilaçlar erken doğum veya yenidoğan sorunlarına neden olabilir.
NSAİİ'ler ve bazı ilaçlar kaçınılmalı.
Önemli Hatırlatmalar
- ✓ Gebelik planlamadan önce kullandığınız ilaçları doktorunuzla gözden geçirin
- ✓ Bitkisel ürünler ve takviyeler de ilaç gibi değerlendirilmelidir
- ✓ Kronik hastalıklarınız için kullandığınız ilaçları aniden kesmeyin
- ✓ Reçetesiz ilaç almadan önce mutlaka doktorunuza veya eczacınıza danışın
- ✓ Kafein alımını günde 200 mg'ın altında tutun (yaklaşık 1-2 fincan kahve)
Kaynaklar: FDA Pregnancy Drug Categories (güncellenmiş etiketleme), ACOG Committee Opinion "Use of Psychiatric Medications During Pregnancy", UpToDate "Drug use and pregnancy" (Erişim: Ocak 2026)