Preeklampsi
Gebeliğin hipertansif hastalıkları: tanı, tedavi ve takip
Preeklampsi Nedir?
Preeklampsi, gebeliğin 20. haftasından sonra ortaya çıkan, yüksek tansiyon ve organ hasarı (genellikle böbrek veya karaciğer) ile karakterize ciddi bir gebelik komplikasyonudur.
Preeklampsi tedavi edilmezse eklampsi (nöbet), HELLP sendromu, inme, organ yetmezliği ve maternal/fetal ölüme yol açabilir.
Tanı Kriterleri
Preeklampsi Tanısı İçin:
- • Hipertansiyon: Sistolik ≥140 mmHg ve/veya Diastolik ≥90 mmHg (4 saat arayla 2 ölçüm)
- • 20. haftadan sonra başlaması
- • VE aşağıdakilerden biri:
- Proteinüri (≥300 mg/24 saat veya protein/kreatinin ≥0.3)
- Trombositopeni (<100,000/μL)
- Böbrek yetmezliği (kreatinin >1.1 mg/dL)
- Karaciğer fonksiyon bozukluğu (transaminazlar 2x üst sınır)
- Pulmoner ödem
- Serebral veya görsel semptomlar
Ağır Preeklampsi Kriterleri:
- • Sistolik ≥160 mmHg veya Diastolik ≥110 mmHg
- • Trombositopeni (<100,000/μL)
- • Karaciğer enzimleri 2x üst sınır + sağ üst kadran/epigastrik ağrı
- • Böbrek yetmezliği (kreatinin >1.1 mg/dL veya 2 kat artış)
- • Pulmoner ödem
- • Yeni başlangıçlı serebral/görsel bozukluklar
Preeklampsi Yönetim Algoritması
Risk Faktörleri
Yüksek Risk (1 faktör = aspirin)
- • Önceki gebelikte preeklampsi öyküsü
- • Çoğul gebelik (ikiz, üçüz)
- • Kronik hipertansiyon
- • Tip 1 veya Tip 2 diyabet
- • Kronik böbrek hastalığı
- • Otoimmün hastalık (SLE, APS)
Orta Risk (≥2 faktör = aspirin)
- • Nulliparite (ilk gebelik)
- • Anne yaşı ≥35
- • BMI >30 kg/m²
- • Ailede preeklampsi öyküsü
- • 10 yıldan uzun gebelik arası
- • IVF ile gebe kalma
Aspirin Profilaksisi
ACOG/USPSTF Önerisi:
Doz: Düşük doz aspirin 81-150 mg/gün (tercihen 150 mg)
Başlangıç: İdeal olarak 12-16. hafta arası (plasental gelişim döneminde en etkili; 16. haftadan sonra fayda azalır)
Bitiş: 36. haftaya kadar veya doğuma kadar
Zamanlama: Gece yatmadan önce alınması önerilir
Tedavi Yaklaşımı
Hafif Preeklampsi (<37 hafta)
- • Yakın takip (haftada 2 kez tansiyon, laboratuvar)
- • NST ve ultrason takibi
- • 37. haftada doğum planlanır
Ağır Preeklampsi
- • ≥34 hafta: Stabilizasyon sonrası doğum
- • <34 hafta: MgSO₄ + steroid + yakın takip
- • MgSO₄: Nöbet profilaksisi (4-6g yükleme, 1-2g/saat idame)
- • Antihipertansif: Labetalol, Hidralazin veya Nifedipin
Tansiyon Hedefleri
- • Sistolik: 140-150 mmHg
- • Diastolik: 90-100 mmHg
- • Acil tedavi: Sistolik ≥160 veya Diastolik ≥110
HELLP Sendromu
Preeklampsinin ciddi bir komplikasyonudur ve acil tedavi gerektirir.
Tanı Kriterleri:
- H Hemolysis: LDH >600, bilirubin >1.2, periferik yayma anormal
- EL Elevated Liver enzymes: AST/ALT >70 U/L
- LP Low Platelets: Trombosit <100,000/μL
Doğum Sonrası Takip
- • MgSO₄ doğumdan sonra 24-48 saat devam edilir
- • Tansiyon takibi: İlk 72 saat kritik
- • Preeklampsi genellikle doğumdan sonra 48 saat - 6 hafta içinde düzelir
- • Uzun vadeli kardiyovasküler risk artışı - yaşam boyu takip önerilir
Kaynaklar: ACOG Practice Bulletin No. 222 "Gestational Hypertension and Preeclampsia" (2020, reaffirmed 2024), USPSTF Aspirin Use to Prevent Preeclampsia (2021), UpToDate "Preeclampsia: Clinical features and diagnosis" (Erişim: Ocak 2026)