Gestasyonel Diyabet
Gebelik sırasında ortaya çıkan glukoz intoleransı
Gestasyonel Diyabet Nedir?
Gestasyonel diyabetes mellitus (GDM), gebelik öncesinde diyabet tanısı olmayan kadınlarda, gebelik sırasında ilk kez tanı alan glukoz intoleransı durumudur. Tüm gebeliklerin yaklaşık %6-9'unda görülür.
Önemli: GDM tedavi edilmezse makrozomi, doğum travması, neonatal hipoglisemi ve uzun vadede hem anne hem bebekte Tip 2 diyabet riskini artırır.
Risk Faktörleri
Yüksek Risk (Erken Tarama Endikasyonu)
- • Önceki gebelikte GDM öyküsü
- • BMI ≥30 kg/m² (Obezite)
- • Birinci derece akrabada Tip 2 DM
- • Önceden bozulmuş glukoz toleransı
- • Polikistik over sendromu (PCOS)
- • Önceki gebelikte makrozomik bebek (>4000g)
- • Glukozüri
Diğer Risk Faktörleri
- • İleri anne yaşı (≥35 yaş)
- • Yüksek riskli etnik köken
- • Çoğul gebelik
- • Kortikosteroid kullanımı
- • Hipertansiyon öyküsü
- • Açıklanamayan ölü doğum öyküsü
Tarama ve Tanı
Erken Tarama (İlk Vizit veya 1. Trimester)
Yüksek riskli gebelerde mümkün olan en erken dönemde aşikar (overt) diyabet taraması yapılmalıdır.
Overt Diyabet Kriterleri (İlk vizit)
- • Açlık kan şekeri ≥126 mg/dL
- • HbA1c ≥6.5%
- • Rastgele kan şekeri ≥200 mg/dL + semptomlar
Evrensel Tarama (24-28. Hafta)
Önceden diyabet tanısı olmayan tüm gebelere 24-28. haftalarda GDM taraması yapılmalıdır.
İki Aşamalı Yaklaşım (ACOG)
ABD'de en yaygın kullanılan
• 1. saat ≥130-140 mg/dL → 2. adıma geç
• Açlık: ≥95 mg/dL
• 1. saat: ≥180 mg/dL
• 2. saat: ≥155 mg/dL
• 3. saat: ≥140 mg/dL
(≥2 değer pozitif = GDM)
Tek Aşamalı Yaklaşım (IADPSG/WHO)
Uluslararası standart
• Açlık: ≥92 mg/dL
• 1. saat: ≥180 mg/dL
• 2. saat: ≥153 mg/dL
(≥1 değer pozitif = GDM)
Tedavi Yaklaşımı
Kan Şekeri Hedefleri
1. Basamak: Diyet ve Egzersiz (İlk 1-2 Hafta)
Beslenme Önerileri
- • Karbonhidrat: Toplam kalorinin %33-40'ı
- • 3 ana öğün + 2-3 ara öğün
- • Düşük glisemik indeksli gıdalar
- • Basit şekerlerden kaçınma
- • Diyetisyen danışmanlığı önerilir
Egzersiz Önerileri
- • Günde 30 dakika orta yoğunluklu
- • Yürüyüş, yüzme tercih edilir
- • Yemeklerden 1-2 saat sonra
- • Kontrendikasyon yoksa herkese önerilir
2. Basamak: Farmakolojik Tedavi
Diyet ve egzersiz ile 1-2 hafta içinde hedef kan şekeri değerlerine ulaşılamazsa ilaç tedavisi başlanmalıdır.
İnsülin (Birinci Seçenek)
- • Plasentayı geçmez
- • Hızlı etkili: Lispro, Aspart
- • Bazal: NPH, Detemir, Glargin
- • Doz bireyselleştirilmeli
Oral Antidiyabetikler
- • Metformin: Alternatif olarak kullanılabilir
- • Gliburid: ACOG tarafından önerilmez
- • Plasentayı geçer, uzun dönem etkileri belirsiz
Fetal Takip
İyi Kontrollü GDM (Sadece Diyet ile)
- • Antenatal fetal testler: Rutin gebelik takibi gibi
- • USG ile büyüme takibi: 28-32. haftalarda
- • Doğum zamanı: 39-40+6 hafta
İlaç Tedavisi Gerektiren veya Kötü Kontrollü GDM
- • 32. haftadan itibaren: Haftalık NST veya BPP
- • 36. haftadan itibaren: Haftada 2 kez NST
- • USG ile seri büyüme takibi
- • Doğum zamanı: 39+0 - 39+6 hafta
Komplikasyon Varlığında
Hipertansiyon, IUGR, polihidramniyoz veya diğer komplikasyonlar varsa daha erken ve sık takip gerekir. Doğum zamanı bireyselleştirilmelidir.
Komplikasyonlar
Maternal Komplikasyonlar
- • Preeklampsi riski artışı
- • Sezaryen doğum riski artışı
- • Doğum travması
- • Postpartum kanama
- • Gelecekte Tip 2 DM riski (%50-70)
Fetal/Neonatal Komplikasyonlar
- • Makrozomi (>4000g veya >90. persentil)
- • Omuz distosisi
- • Neonatal hipoglisemi
- • Hiperbilirubinemi
- • Polisitemi
- • Respiratuvar distres sendromu
- • Uzun vadede obezite ve DM riski
Postpartum Takip
Doğum Sonrası Testler
- • Doğum sonrası insülin/ilaç hemen kesilir
- • 4-12 hafta sonra: 75g OGTT ile yeniden değerlendirme
- • Normal ise: 1-3 yılda bir tarama devam edilir
- • Yaşam boyu Tip 2 DM riski için takip
Yaşam Tarzı Önerileri
- • Emzirme teşvik edilir (glukoz metabolizmasını iyileştirir)
- • Kilo kontrolü
- • Düzenli egzersiz
- • Sonraki gebelikte erken tarama
Kaynaklar: ACOG Practice Bulletin No. 190, UpToDate "Gestational diabetes mellitus", ADA Standards of Care 2026